Gezellige Voorpret

Weet jij wat de woorden ‘gezellig’ en ‘voorpret’ met elkaar gemeen hebben? Wat ben ik dol op taalraadsels. Iets dat misschien ligt aan het feit dat mijn studiegenoten en ik soms wel drie talen op een dag spreken: Nederlands, Frans en Engels. Dat gaat over het algemeen best goed, maar niet altijd…

Bijvoorbeeld wanneer je tijdens een gesprek ‘gezellig’ of ‘voorpret’ in een Engelse of Franse zin wilt gebruiken en na een lange denkpauze ontdekt dat ze niet te vertalen zijn. Dit fenomeen, dat ook wel een taalleemte wordt genoemd, riep een aantal vragen bij me op. Is men in het Engels minder gezellig? Doen Franstaligen niet aan voorpret? Nee, serieus, wat ik me werkelijk afvroeg is het volgende: Kunnen verschillen tussen talen, zoals in het geval van taalleemten, resulteren in verschillen tussen de wereldbeelden van de sprekers? De meeste meertaligen aan wie ik deze vraag stelde, wisten niet waar ik het over had. Maar toen ik de vraag aan mijn Russische vriendin en medestudente Olga stelde – die in plaats van drie, soms wel vier talen op een dag spreekt – kwam ik tot een interessante bevinding.

Zij legde me uit dat de kleur blauw voor enige verwarring zorgde toen ze het Nederlands aan het leren was: Wij zien licht- en donkerblauw als twee tinten van dezelfde kleur, maar in het Russisch zijn het twee aparte kleuren. Lichtblauw wordt vertaald als голубой (goloeboj) en donkerblauw als синий (sini). Hetzelfde geldt in de Japanse taal, waarbij licht- en donkerblauw respectievelijk worden vertaald als mizuiro en ao. 

In een onderzoek aan de Universiteit van Newcastle (2011) is met betrekking hiertoe iets merkwaardigs geconstateerd: De kleurperceptie van de onderzochte groep Japanners verschilde afhankelijk van de talen die ze beheersen: Eentalige Japanners blijken meer verschil te ervaren tussen lichte en donkere tinten blauw dan Japanners die ook Engels spreken. Maar naarmate tweetalige Japanners de Engelse taal meer gebruiken, blijkt dat ze minder onderscheid maken tussen de verschillende blauwtinten, omdat de Engelse taal dit zo voorschrijft.

De hoofdonderzoeker zegt hiermee aan te tonen dat het leren van een nieuwe taal meer is dan alleen kennis opdoen van grammatica en woordenschat, hij beweert dat je onbewust ook een nieuwe manier van naar de wereld kijken aanleert (als dat geen mooie reden is om een taal te leren!)

Er komt een laatste vraag in me op: Zou Olga over een paar jaar ook minder onderscheid maken tussen goloeboj en sini?

Pochemuchka! Dat is een zelfstandig naamwoord waarmee in het Russisch iemand wordt beschreven die te veel vragen stelt. Een woord dat niet te vertalen is naar het Nederlands.

 GEPUBLICEERD OP 1 MAART 2017 LEIDSCH DAGBLAD©

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: